વસ્તુપાળ અને તેજપાળ બે ભાઇઓ

મોટો વસ્તુપાળ અને નાનો તેજપાળ પરદેશ જતી વખતે સંપતિ દાટવા જતા હતા ત્યાંથી વધુ સંપતિ મળી તેનો સદુપયોગ કરવા રસ્તા શોધતા હતા ત્યાં તેજપાળ જીવલેણ માંદગીમાં પછડાયા.

વસ્તુપાળે તન મન ધનથી ચાકરી કરી પણ કશું કારગત થતું નહોંતુ ત્યારે તેજપાળની આંખમાં આંસુ સુકાય નહીં. વસ્તુપાળ ધર્મ સમજાવે, કર્મ સમજાવે, કુટુંબને સાચવીશ,પણ તેજપાલનું રૂદન ના શમે. ત્યારે વસ્તુપાળ કહે ભાઇ જીવનની છેલ્લી ઘડીએ તારો મુંઝારો નહીં કહે તો મને કેમ સમજાશે તારા મનની પીડા ?

તેજપાળ કહે ભાઇ! મને યાદ છે બચપણમાં ગુરૂ ભગવંતોએ કહેલા શ્રાવકોનાં આચારનો એક આચાર હું ચુકી ગયો છું. વસ્તુપાળ કહે ભાઇ આપણે બધાજ આચાર પાળ્યા છે જીવદયા રુડી કરી છે તપ કર્યા છે સંઘયાત્રા કરી છે તિર્થાટનો કર્યા છે.સુપાત્રે દાન  કર્યા છે..

તેજપાળ કહે હા પણ ભાઇ તે બધુ સાચુ પણ અત્યારે મને એક વાત યાદ આવે છે અને તે છે મેં છતી શક્તિએ પ્રભુજીની મુર્તિ નથી સ્થાપિત કરી. નથી મેં મુર્તિ ભરાવ્યાનું ગુપ્ત દાન કર્યુ કે નથી સંઘને રોજ સેવાપૂજાનો લાભ મળે તેવી એક અંગુઠા જેટલી મુર્તિ નથી ભરાવી.

વસ્તુપાળે તે જ ક્ષણે પ્રણ લીધું કે તે સર્વ ધન દેરાસર બાંધવામાં વાપરશે. છતી શક્તિએ જે દેરાસરમાં મુર્તિ ન ભરાવે તે શ્રાવક તણા આચાર ચુકે છે.તેજપાળે દેહ છોડ્યો પણ ત્યાર પછી જેટલા દેરાસરો વસ્તુપાળે બંધાવ્યા તે વસ્તુપાળ તેજપાળનાં દેરાસરો કહેવાયા. કહેવાય છે કે આરસ્માંથી કોતરણી કરીને જેટલી કણ નીકળે તે ભારોભાર સોનુ વસ્તુપાળ આપતા અને સ્થપતિઓને બહુજ માન અને સન્માન થી રાખતા. 

ઇશ્વરે કદી કીધું નથી કે તમને પીડા વગરના દિવસો આપીશ.  દુઃખ નહીં ફક્ત હાસ્ય આપીશ. વાદળ વિનાનો સૂર્યપ્રકાશ આપીશ.
……..પણ

• એણે એ જરુર કીધું છે કે તમને પીડા સહન કરવાની તાકાત આપીશ.
• રડીને હળવા થવાની રાહત આપીશ.
• રસ્તો સુઝે એવો પ્રકાશ આપીશ….

વીતી ગયેલી ક્ષણોને સુધારી નવી શરુઆતની તક તો કોઇને મળતી નથી.  પણ આ ક્ષણ થી પ્રારંભ કરીને નવો અંત મેળવવાની તક તો દરેક જણ મેળવી શકે છે !

નિરાશાઓ રોડ પર આવતા બમ્પ જેવી હોય છેઃ તમારી ગતિ થોડીક વાર માટે રુંધાય જરુર છે,
પણ પછી ની સફર માં તો આનંદ મળે જ છે… માટે બમ્પ પર જ રોકાઇ ના જતા,
આગળ વધતા રહેજો!

જ્યારે જોઇતું હોય એ ના મળે ત્યારે નિરાંત જીવે બેસીને ખુશ થજો,
કારણ કે ઇશ્વર તમને કૈંક વધારે સારું આપવાનું પ્લાનીંગ કરી રહ્યા હશે!

સારા-નરસા અનુભવ થાય ત્યારે યાદ રાખજો કે જીવનની દરેક ઘટના તમને શીખવાડે છે

કે કેવી રીતે જીવનમાં વધુ પ્રસન્નતા મેળવવી… 
કે કેવી રીતે દુઃખથી ભાંગી પડવામાંથી બચવું…

કોઇ તમને ચાહે એવી ફરજ પાડવી તો શક્ય નથી. તમારે તો તમને કોઇ પ્રેમ કરી શકે એવી વ્યક્તિ બનવાની કોશિશ કરતારહેવાની છે.

માપ્યા વગરનો પ્રેમ કરશો  ત્યારે જ  પ્રેમ  કેટલો છે એ માપી શકશો !

જેને પ્રેમ આપવો ગમે અને જેને આપતા હો તેને પણ તમારા પ્રેમનો પ્રતિસાદ આપવો ગમતો હોય એવી વ્યક્તિ મળી જાય ત્યારે મોં  ધોવા ના જતા!

માનને ખાતર પ્રેમ ગુમાવવા કરતાં પ્રેમને ખાતર માન ગુમાવવાનું પસંદ કરજો..

પ્રેમ કરવા સંપૂર્ણ પાત્રની રાહ જોવા કરતાં પ્રેમ કરતાં હો એ પાત્રને સંપૂર્ણ પ્રેમ કરવાના પ્રયત્ન કરજો.

તમને જ્યારે કોઇની સાચી પરવા હોય ત્યારે

તમે નથી જોતા એની ખામીઓ.. તમે એને સ્વીકારી લો છો
નથી માંગતા જવાબો….એના બચાવો ને સ્વીકારી લો છો
નથી શોધતા ભુલો…. એ સુધારવાની મહેનત માં લાગી જાવ છો
 
જુના મિત્રોને ક્યારેય ગુમાવતા નહીં
એની જગ્યા લઇ શકે એવું કોઇ કદીય મળશે નહીં
મૈત્રી wine  છે…જેટલી જુની એટલી લજ્જત વધુ !-

લેખકઃ અજ્ઞાત વિલાસ ભોંડે ના ઇ મેલ પરથી

Often when we lose all the hope and think this is the end.
God smiles from above and says
“Relax guys, it is just a bend, not the end”.

We will have a helping hand in one way or other
it we who have to explore that adventure

પ્રભુ એ પરમ તત્વ ને પામેલ એક વખતે આપણી જેમજ શ્વસતા જીવતા માણસ હતા.

તે પરમ તત્વ ક્યારે અને કેવી રીતે પામ્યા તે તો ઇતિહાસવિદો, અચાર્યો અને ધર્મ પુસ્તકો કહેતા હોય છે

મારી સામાન્ય બુધ્ધી એમ કહે છે કે

મેં જ્યાંરે બાંધ્યો અપેક્ષાઓનો દોર..ત્યારે ત્યારે પ્રભુએ દીધા બે વરદાન

એક તથાસ્તુ અને ધાર્યુ તે થયુ તેથી સુખ ઉપજ્યુ.

બે યથાસ્તુ અને ધાર્યુ ના થયુ તેથી દુ:ખ થયુ.

અને સાથે કહ્યું કે જો મારા જેવુ થવુ હોયતો પર થાવો આ અપેક્ષા અને ઉપેક્ષનાં ચક્રોથી

ફક્ત કર્યા કરો સર્વ કાર્યો તટસ્થ ભાવથી અને જોયા કરો જે ઘટે તે નિસ્પૃહ ભાવથી

સુખ આવે છે. આવવા દો.સુખ જાય છે. જવા દો.

દુખ આવે છે આવવા દો. દુખ જાય છે જવા દો.

ભવાંતરે જ્યારે તે કર્તૃત્વ ભાવ શુન્ય થશે ત્યારે આત્મા પરમાત્મા થશે.

આજની નિરાશાની પળ તે પ્રભુનું વરદાન “યથાસ્તુ  “

ઉત્સવોની ઉજવણીની સાથે તેનો મહિમા પણ ખબર હોય તો તે ઉજવણી સરસ રીતે સમજાય.

થોડીક લંબાણથી અત્યારે વાત કરું જે જૈન કુટુંબોમાં સુવિદિત હશે જ પરંતુ અત્યારે તેનો સંદર્ભ મને યોગ્ય લાગે છે.

વાત છે ગોશાળા નામના તેમના શિષ્યની..પ્રભુ પાસે આત્મ કલ્યાણક ઘણું શીખતા શીખતા કોઇક તબક્કે સ્વરક્ષણ હેતુથી તેજોલેશ્યા નામની વિદ્યા પ્રભુ પાસેથી તે શીખ્યો. વચ્ચે તેના માઠા કર્મના ઉદયે ધર્મવિપરિત વાતો કરી જુદો પંથ સ્થાપી તેના શિષ્ય સમુહની સાથે પ્રભુ મહાવીર ની વિચારધારાનો વિરોધ કરવા લાગ્યો અને એક તબક્કે ક્રોધીત થઇને ગુરુ ઉપર તેજોલેશ્યા છોડે છે. પ્રભુ મહાવીર તો તે વખતે કેવલી અવસ્થામાં હતા તેથી તેજોલેશ્યા ગોશાલા તરફ પાછી વળે છે. અને તેના તાપમાં પીડાતા ગોશાલાથી પ્રભુ મૃત્યુનિદાન જાહેર થઇ ગયુ. છેલ્લા 72 કલાક પ્રભુએ અંતિમ દેશના આપી અને દિવાળીની મધ્ય રાત્રી એ તેઓ કાળધર્મ પામ્યા

સા.બુ. કહે કે જો મૃત્યુનો પ્રસંગ હોયતો ઉદાસીન રહેવું જોઇએ તેને બદલે ઉજવણી કેમ?

મૃત્યુ પામ્યા પછી પ્રભુ મહાવીર મોક્ષે ગયા જ્યાં સિધ્ધપદ પામીને જન્મ મરણમાંથી મુક્ત થયા તે નિર્વાણ પામ્યા માટે તે દુખનો પ્રસંગ ન રહેતા સુખ્નો અને ઉજવણીનો પ્રસંગ બને છે. અને તેજ સમયે ગુરુ ગૌતમસ્વામી એટલેકે બેસતા વર્ષની પરોઢે કેવળ જ્ઞાન પામે છે જે ઉજવણીનો બીજો મહત્વનો પ્રસંગ છે

What is the meaning and the benefits of ‘Namaskar’?

Origin and the meaning of the word ‘Namaskar’

The word ‘Namaskar’ is derived from the root ‘namaha’, which means paying obeisance (Namaskar) or salutation.

From Science of Justice – ‘Namaha’ is a physical action expressing that ‘you are superior to me in all qualities and in every way’.

Worldly Benefits
- By doing Namaskar to a deity or a Saint, unknowingly their virtues and capabilities are impressed upon our minds. Consequently we start emulating them, thus changing ourselves for the better.

Spiritual Benefits
- Increase in humility and reduction of ego / Enhancement in the spiritual emotion of surrender and gratitude / Gaining the Sattva component and faster spiritual progress
We receive the highest amount of Sattva component from the posture (mudra) of Namaskar.
By  doing Namaskar to Deities or Saints we receive subtle frequencies emitted by them, e.g. frequencies of Sattva or Bliss.

Why is it not appropriate to Shake Hands?

Avoid a Hand Shake: It tranfers undesirable raja-tama components !
In short, in a handshake, the raja-tama components in one person will get transferred to the other person, thereby lowering his sattvikta (Purity levels). While practicing Spirituality, our objective is to perform acts which increase our sattvikta.
If at all they do Namaskar by joining their palms, it is done just as a formality. As the act is not based on faith, the benefit derived from it is minimal. Along with faith it is essential that every religious act be correctly performed according to the Science of Spirituality, so that it gives complete benefit.

In this series, as with the others,  along with information on various methods of doing Namaskar, the Science in them is also explained. Understanding the Science will help in strengthening faith in the act. Such an act correctly performed with faith, will yield corresponding benefits.

How does one do Namaskar to an individual of the same age group?

When meeting someone of the same age-groupdo Namaskar by joining the fingers and placing tips of the thumbs on the Anahat chakra (at the centre of the chest). This type of Namaskar increases the spiritual emotion of humility in the embodied soul. Sattva frequencies from the universe are attracted by the fingers (which act as an antenna) and are then transmitted to the entire body through the thumbs which have awakened the Anahat chakra.

This activates the soul energy of the embodied soul. In addition, by doing Namaskar in this manner to each other, frequencies of blessings are also transmitted.

What is correct method & science of doing Namaskar to God?

A. ‘While paying obeisance to God, bring the palms together.
1. The fingers should be held loose (not straight and rigid) while joining the hands or palms.
2. The fingers should be kept close to each other without leaving any space between them.
3. The fingers should be kept away from the thumbs.
4. The inner portion of the palms should not touch each other and there should be some space between them.

Note: The stage of awakening of spiritual emotion (Bhav) is important to the seeker at the primary level. Hence, for awakening spiritual emotion (Bhav), he should keep space in between the joined hands, whereas a seeker who is at the advanced level should refrain from leaving such space in between the palms to awaken the unexpressed spiritual emotion (Bhav).

B. After joining the hands one should bow and bring the head forward..

C. While tilting the head forward, one should place the thumbs at the mid-brow region, i.e. at the point between the eyebrows and try to concentrate on the feet of the Deity.

D. After that, instead of bringing the folded hands down immediately, they should be placed on the mid-chest region for a minute in such way that the wrists touch the chest; then only  should the hands be brought down.

Underlying Science in this action

 A. The fingers should not be stiff while bringing the palms together because this will lead to a decrease in Sattva component from the vital and mental sheaths and thus increase the raja component in them. By keeping the fingers relaxed, the subtlest Sattva component will get activated. With the strength of this energy, embodied souls are able to fight powerful distressing energies.

B. In the Namaskar posture, the joined fingers act as an antenna to assimilate the Chaitanya (Divine consciousness) or the Energy transmitted by a Deity. While joining the palms, the fingers must touch each other because leaving space between the fingers will result in accumulation of energy in that space. This energy will be immediately transmitted in various directions;  therefore the seeker’s body will lose the benefit of this potent energy.

C. About the space to be maintained between the palms:
For a seeker at the primary level, it is advisable to leave space between the palms; it is not necessary for a seeker at an advanced level to leave space between the palms.

D. After joining the palms, bow a little. This posture puts pressure on the navel and activates the five vital energies situated there. Activation of these vital energies in the body makes it sensitive to accepting sattvik frequencies. This later awakens the ‘Atma shakti’  (i.e. soul energy of an embodied soul). And later, Bhav is awakened. This enables the body to accept in large measures the Chaitanya emitted by the Deity.

E. Touch the thumbs to the mid-brow region. (Please see images above..) This posture awakens the Bhav of surrender in an embodied soul, and  in turn activates the appropriate subtle frequencies of Deities from the Universe. They enter through the ’Adnya chakra’ (Sixth of the 7 chakras in the Kundalini) of the embodied soul and settle in the space parallel to it at the back interior of the head. In this space the openings to all the three channels converge; namely, the Moon, the Central and the Sun channels.

Due to the movement of these subtler frequencies in this space, the Central Channel is activated. Consequently it facilitates the speedy transmission of these frequencies throughout the body, leading to purification of both the gross and subtle bodies at the same time.

F. After doing Namaskar, to completely imbibe the Chaitanya of the Deity (that has entered the hands by now), instead of bringing the folded hands down immediately, place them on the mid-chest region in such a way that the wrists touch the chest.

The ‘Anahat chakra’ is located at the centre of the chest. Akin to the Adnya chakra, the activity of the Anahat chakra is also to absorb the Sattva frequencies. By touching the wrists to the chest, the Anahat chakra is activated and it helps in absorbing more of the Sattva component.

Effect of this Posture

By doing Namaskar in this manner, the Deity’s Chaitanya is absorbed to a greater extent by the body, as compared to other methods of doing Namaskar. This gives maximum distress to negative energies. The negative energies that have manifested in a person are unable to touch their thumbs at the mid-brow region in Namaskar. (The negative energies are subtle. But at times they enter an individual’s body and manifest it. – Editor)’

Q. What is the reason for not wrapping a cloth around the neck while performing circumambulation, doing Namaskar, ritualistic worship, sacrificial fires, chanting and while visiting Guru and deities?

A. When a cloth is wrapped around the neck, it does not activate the Vishuddha chakra (in the throat region) and hence an individual gets less benefit of the Sattva component.

Why should one always do Namaskar to elders?

Meaning: When an elderly person arrives, the vital energy of the young person starts rising and when he gets up and does Namaskar, it returns to normal. – Manusmruti 2.120; Mahabharat, Udhyog, Chapter (Section) 38.1, Sr. no. 104, 64-65

Explanation: ‘As the sojourn of the elderly person is gradually towards the southern direction, that is, towards the region of Lord Yama (towards death), his body starts emitting raja and tama frequencies on a high scale. When such an elderly person comes in the vicinity of any younger individual, these frequencies start affecting the younger person. A subtle magnetic field is created between the two. Consequently, the vital energy of the younger person is pulled upward. This way the younger person can suffer due to sudden momentum to his vital energy. When this younger person doesNamaskar to the elderly person, some amount of the Central channel of his Kundalini system is activated and the Sattva component in it starts increasing. Consequently the raja and tama components in him are influenced by the Sattva component and the vital energy comes back to normal state. Hence on arrival of an elderly person, it is customary for the younger individuals to do Namaskar to them.’

 
       Doing Namaskar to Elders.

When travelling, prior to the commencement of a journey and upon returning, why should one do Namaskar to elders in the family?

‘Namaskar to the elders in the family is one way of surrendering to the God principle in them. When an embodied soul bows in Namaskar to an elder by surrendering to the God principle in him, at that time a sense of compassion is created in his body. This compassion percolates right upto his subtle body. At that time, energy of his mind is activated and in turn activates the five vital energies, which are located at the seat of the Manipur chakra (situated in the Naval region).

Transmission of these five vital energies all over the body then awakens the soul energy. With the strength of the soul energy, the Central channel gets activated and converts the expressed energy of spiritual emotion to the unexpressed energy of spiritual emotion. With the help of this unexpressed energy of spiritual emotion, the embodied soul, through the medium of elders, gains the required Deity’s principle from the Universe.

For this purpose, while leaving the house on a  journey, the embodied soul should do Namaskar to elders and with the strength of Sattva frequencies has to protect himself from distressing frequencies in the atmosphere. Similarly, returning from a journey, one should immediately do Namaskar to elders and awaken the God principle in them, which would disintegrate the raja-tama particles from the air around him, which might have been brought along.

What is the correct method of doing Namaskar to Saints?

1. The portion of head, which should be placed at the feet :

We can imbibe maximum Chaitanya through the Brahmarandhra (the seventh chakra of the Kundalini system located in the crown of our head). Since it (Brahmarandhra) cannot be placed at a Saints’s feet, the part of head beginning above the forehead is to be placed at the feet of Saints. Due to this, maximum Chaitanya emanating from Their feet can enter into the one doing Namaskar.

2. The exact spot to place one’s head on a Saint’s feet:

The big toes of Saints emit maximum Chaitanya; hence we should place our head on the big toe, than on their foot. If we are in a position to touch both the toes, then place the head on the right big toe.

3. The position of hands when placing the head on a Saint’s feet:

a. Some interlock their hands behind their backs at the waist and do Namaskar. If we are in a position to touch both their toes, then we should place the hands one on each foot and the head should be placed on the big toe of the right foot. If we are in a position to touch one of Their toes, then place both the hands on it and keep the head on the big toe.

b. Some do Namaskar by placing hands on the ground. This is also wrong because if the hands are placed on the ground then the Chaitanya emanating from the Saint’s feet are absorbed by one and then returns to the earth through the hands of the one doing Namaskar. Thus the person does not benefit from it.

c. Some cross their hands and place them on the feet of Saints, that is, their right hand on the right foot of the Saint and their left hand on the left foot of the Saint while doingNamaskar. This is a crude imitation of the manner in which Christians place their crossed hands on their chest. Instead, our right hand should be placed on the left foot of the Saint and our left hand on the right foot of the Saint. This is convenient also. However, if a Guru has started some procedure in a particular sect, then the hands are to be placed in that manner only.

d. The hands are to be positioned in such a way that the palms are placed on the feet..

How to do Namaskar to the wooden footwear (paduka) of Saints?

 
Namaskar to the wooden footwear (paduka) of Saints

‘The left paduka symbolises Lord Shiva and the right symbolises Divine Energy. The left paduka is the unmanifest saviour energy and the right is the unmanifest destroyer energy of the Supreme God. The saviour or destroyer energy of the Supreme God emanates from the ‘pegs’ of the paduka as per the need. When we do Namaskar by placing our head on the ‘pegs’ of the paduka, some may experience distress due to the inability to tolerate the manifest energy emitting from it. Hence, while doing Namaskar to the paduka, instead of the pegs, place the head on the foremost part i.e. the place where the Saints place their toes.’

Should one do Namaskar to a dead body?

Q. If this be so, should we do Namaskar to the dead bodies in Kaliyuga only as a custom ? If it is a custom, can we discontinue it ?

A. One can maintain respect for the dead person by doing Namaskar and in addition set an ideal with regards to respecting elders. In Kaliyuga, from this one will benefit at an emotional level and not at a spiritual level. However, one should not discontinue this custom; instead one could learn how to get spiritual benefit from it. Due to the deterioration of the Sattva component in embodied souls, this practice has become a mere custom in Kaliyuga.

However, as per the saying, ‘God exists where there is spiritual emotion’, while doing Namaskar to a dead body if we have a spiritual emotion that we are doing Namaskar  to the God principle in it, then the God principle in the dead body awakens and we receive God’s blessings. This happens because the God principle is immortal and has no limitations that a physical body has.

Q. It is said that one should not do Namaskar to a sleeping person. In Kaliyuga if one does Namaskar by touching the dead body, then are the chances of getting distress from negative energies not higher ?

A. Yes it is; but while doing Namaskar it is important that the action be performed with correct spiritual emotion. Since Namaskar is done to the  God principle in the dead body instead of activating raja, tama components,  it activates the Godly principle in the dead body and bestows Sattva corresponding to the degree of spiritual emotion.’

‘One hand’ touch to the Temple Steps

Action: Touch the step with the fingers of the right hand and move the same hand over the head.

Science: ‘The area around the temple is charged with frequencies of Deities which leads to an increase in the Sattva component. The presence of Divine consciousness in the area charges even the stairs in a temple. ‘Climbing’ steps is one of the activities, which increases the raja component in the body.

Hence, the raja component is already activated in the body of an embodied soul so by touching the steps with the fingers of the right hand, the Sattva component and peace from the charged premise, get transmitted to the body through the right hand. In addition, from this action, the activated raja component in the body can be controlled through the medium of the surya nadi (Sun channel). This means that, for a moment, the activities of the Sun channel can be stopped.

From this process, the embodied soul learns to enhance the Sattva component through raja dominant actions. Therefore, it is very essential to perform the appropriate sattvik actions at each corresponding level, hence the method of touching the steps with fingers of the right hand and then moving the fingers or palm over the head.

Even the dust present on the steps is charged with Chaitanya and so we  must respect it and derive spiritual benefit from it. If the embodied soul harbours the spiritual emotion that ‘the Chaitanya from the steps be transmitted all over my body from the dust on my hand’, then it will give increasing benefit to the embodied soul. In addition if the ego of the embodied soul is less at that time then it gives even more benefit. When    any action is performed devoid of ego or ‘I’ness it is treated as a   ‘non-action’ (akarma-karma).’

Do’s and Dont’s while doing Namaskar

Q. Why should the eyes be closed while doing Namaskar?

‘Joining hands while bowing the head amounts to saluting God or the divinity in the person in front. The eyes are closed while doing Namaskar to God or any respected person, to enable one to have the vision of God within us.’

Q. Why should the footwear be taken off while doing Namaskar ?

While sitting, partaking meals, sleeping, wishing and doing Namaskar to Gurus & other elderly people, footwear should not be worn. – Gautamsmruti 9.

1. Footwear increases the raja-tama components in a person.

2. Paying obeisance (Namaskar) with high raja-tama components will not help in activating the Kundalini (centre in the spiritual energy system).

3. The ability to absorb the sattva component too is reduced, due to an increase in the raja-tama components, leading to little benefit from a Namaskar.

4. Doing Namaskar to a Deity, with footwear on, may also invite the wrath of the Deity.’

Q. Why is it not advisable to hold any object while doing Namaskar?

1. While doing Namaskar if an object is held in the hands, usually the fingers and their tips are in a curled position and not straight. As a result, the sattva component received is unable to enter the tips of the fingers.

2.. The sattva component emitted towards the seeker, strikes the object held and bounces back. Also, at times, instead of the person absorbing the sattva component, the object may absorb it.

3. If the object in the hand is raja or tama predominant, and if it is touched to the forehead or chest while doing Namaskar, then the raja-tama components from it mayenter the body of the one who is doing Namaskar.

Q. While doing Namaskar, why are men not supposed to cover their head, whereas women are advised to cover their head?

One should not do Namaskar with footwear on, covering the head or holding any objects. (But women should cover their head with their saris and only then do Namaskar) – Apastamb Dharmasutra 1.4…14.19

While doing Namaskar the Kundalini gets activated at the chakra which is touched by the folded hands. This leads to the absorption of the Sattva component in greater proportion in the body. Sometimes due to the activation of the Kundalini, Sattva component starts entering the body through the head. But at times the distressing energies try to take advantage of this and mix black energy with the Sattva component.

The potential to activate the Kundalini is higher in men as compared to women. Hence they are hardly affected by this negative energy. Contrary to this, as women are more vulnerable, they get affected by distressing energies to a greater extent and thus they can experience distress.

That is why, when doing Namaskar, women are advised to cover their head with the ends of their sari. This creates a barrier between the head and the distressing energies and prevents themfrom penetrating the body of the woman. However, to some extent this also blocks benevolent frequencies from entering the women. (Benevolent frequencies are subtler than negative frequencies; hence they enter a woman to some extent even though the sari covers her head.)

However, the proper posture of Namaskar gives maximum Sattva component to an individual and hence women too get required benefits.   This shows how God takes care of every devotee. Doing Namaskar    without these restrictions is equally effective if the devotee does it with spiritual emotion.

મૂલ્યો એટલે માન્યતા, મૂલ્યો એટલે વલણો. મૂલ્યો એટલે રીતિનીતિ… જેના ઢાંચા ઉપર સમાજની ઇમારત ચણાય છે. જેના માપદંડથી સમાજ પરખાય છે. આ મૂલ્યોને નવા કે જુના આપણે ક્યારે કહી શકીએ તે પ્રથમ દ્વિધા છે.

આમ તો આપણો સમાજ પરિવર્તનશીલ છે. કંઈક નવું આવે એટલે જેનું અસ્તિત્વ હતું તે જુનું થાય એ સમાજ હોય… વ્યક્તિ હોય કે મૂલ્ય હોય… દ્વિધા એ છે કે આ મૂલ્યોને જુના કે નવા કહેવા માટેની એક રેખા દોરવી છે. તો તે રેખા કઈ હોઈ શકે સમય કે પેઢી? જો સમય હોય તો ગઈકાલની વાત જુની ગણવી કે ૧૯૫૦ની વાત જૂની ગણવી? અને જો પેઢી ગણવાની હોય તો કઈ પેઢી? આજે જીવે છે તે નવી અને જૂની એટલે જે જીવતી નથી તે?

આ દ્વિધાનું નિરાકરણ થવું જરૂરી છે આપણે એ સ્પષ્ટતા બહુ યોગ્ય રીતે કરી શકીશું નહીં તેથી એક મર્યાદા સ્વીકારી લઈએ છીએ અને તે આજે જીવતી બે પેઢી એટલે કે પિતા અને પુત્ર, પિતાના મૂલ્યોને જુના ગણીશું. પુત્રના મૂલ્યોને નવા ગણીશું. સમયની મર્યાદા એ બંને પેઢી એમની ને એમની રીતે રજૂ કરશે જ… પણ મૂલ્ય કંઈ એક જ પ્રકારનું થોડું છે? મૂલ્યના ઘણા બધા પ્રકારો છે અને તે ઘણા બધા પ્રકારોમાં જૂની પેઢી અને નવી પેઢી બંને કેટલીક બાબતોમાં સહમત થતી હોય છે અને કેટલીક બાબતોમાં નથી થતી. આપણે એક પછી એક બધી બાબતોમાં ઉદભવેલા બે મૂલ્યોની ચર્ચા કરીએ – અને પછી તેમાંથી મારી દ્રષ્ટિએ શું શ્રેષ્ઠ હોઈ શકે તે પણ લખીશ.

મારા મતે પાંચ પ્રકારના મૂલ્યો છે. વ્યક્તિગત કે નૈતિક મૂલ્ય, આર્થિક મૂલ્ય,સામાજિક મૂલ્ય, રાજકીય મૂલ્ય અને પ્રજાકીય મૂલ્ય.

વ્યક્તિગત કે નૈતિક મૂલ્યની ચર્ચા મારા મતે અસ્થાને છે કારણ કે તે મૂલ્યો વ્યક્તિગત જ હોય છે. ત્યાં  બે પેઢી હોતી નથી તે મૂલ્યો વ્યક્તિ પોતાના અનુભવોથી ક્યારેક બદલે છે પણ તેથી તે મૂલ્યો નવા કે જુના થતા નથી. દા.ત. સિગરેટ ન પીતો યુવાન તેની વૃદ્ધાવસ્થામાં પણ મહદંશે નહીં જ પીએ. અને ધારો કે કોઈક કારણસર એ પીતો થાય તો પણ તેના મતે ન પીવા વિશેનું મૂલ્ય ઊંચું જ રહેવાનું.

આર્થિક મૂલ્યોની ચર્ચા કરવી જરૂરી છે. કારણ કે તેમાં બે પેઢી જરૂર આવે છે. આપણે બે પેઢીના પ્રતિનિધિ જેવા બે પાત્ર લીધા છે. પિતા અને પુત્ર … અથવા વડીલ અને આશ્રિત… રિટાયર્ડ થવાની અવસ્થામાં ગવર્નમેન્ટ સર્વિસ કરતો બાપ એના પુત્રને ગવર્નમેન્ટની નોકરી ઉપર રાખતા સૂચન કરતો હોય છે. બેટા સી. આર. ન બગડે તે સતત જોવું. એમની રીતે એ સાચા હોય છે. પરંતુ બે ચાર વર્ષની નોકરી પૂરી થઈ કે તરત જ ‘કટકી’ કે ‘ટકા’ની જે આવક બંધાય તે આવકને સાચી આવક માની લેતી નવી પેઢી પણ એમની રીતે સાચી છે.

બાપને મતે બેટાનું ‘કટકી’ પરાક્રમ કાળઝાળ લાગે ત્યારે બેટો કહેતો હોય તમારા જમાના ગયા… આ જમાનામાં ગવર્નમેન્ટ આપે એ પગારમાં રહેવાય ના. જન્મથી મરણ સુધીના દરેક ક્ષેત્રે કામ કઢાવવું હોય તો પેપરવેઇટ મૂકવું જ પડે. ઇન્કમટૅક્સ પ્રેકટીશનર ઇન્કમટૅક્સ કેમ બચાવવો તે પાર્ટીને સમજાવે અને ઇન્કમટૅક્સ અધિકારીને ત્યાં દિવાળીનું એક પડીકું કવર સાથે મોકલાવી દેવાય એટલે એસેસમેન્ટ ઑર્ડર મળે જ… બધાની જરૂરિયાત સચવાય છે ભાઈ ! કંઈ વધારે કમાઈને ગવર્મેન્ટને થોડું અપાય છે ?

બાપ કહે બેટા જે દિવસે પકડાઈશ ત્યારે ખૂબ દુ:ખી થઈશ…. ત્યારે બેટાનો જવાબ હોય છે પિતાજી… લાખો અને કરોડો રૂપિયાનું કાળું નાણું પકડાય છે… મોટા મોટા હેડિંગમાં સમાચાર આવે છે પછી એનું શું થયું તે વિશે કદી આવે છે ખરું? પકડાયેલાને કદાચ જેલ થાય છે પણ તે નાણાંનું શું થાય છે તે ખબર છે? બાપ બિચારો અજ્ઞાનતામાં ડોકુ ધુણાવીને ના કહે ત્યારે જવાબ મળે – સોદાબાજી થાય, ઉપરથી નીચે સુધી પડીકા વહેંચાઈ ગયા પછી ભીનું સંકેલાઈ જાય.

સામાજિક મૂલ્યોની વાત જ્યાં આવે ત્યાં જુના જમાનાના એટલે કે પિતાના સમયના કેટલાંક મૂલ્યો જેવા કે લાજ કાઢવી, વાંકડો લેવો, બાળલગ્ન, સતીપ્રથા જેવી કેટલીય વાતો આવી જાય. ઘૂંઘટ કાઢવો વાળી પ્રથા અમલમાં આવી મુસ્લિમ આક્રમણના સમયથી. કારણ કે તે સમયે જીતાયેલી પ્રજાની સ્ત્રીઓ ‘મૂડી’ મનાતી, તેમના ચારિત્રની રક્ષા નહોતી – તે સમયે ઘૂમટો તાણેલો હોય તો મેલી નજરથી બચાતું હતું. દહેજ આપવું કે લેવું એ રિવાજ હતો – બાળ લગ્ન – કન્યા કેળવણી વિરોધ, સતીપ્રથા વગેરે સમાજના અનિવાર્ય અંગો હતા.

જે નવી પેઢીએ સમાનતાના નામે દૂર કરવા માંડ્યા. મુસ્લિમ રાજ્યોનો હવે ક્યાં ભય છે? કેળવણી પામેલ કન્યા હોય તો માઠે પ્રસંગે જિંદગી કાઢવા ભણતર કામ લાગે. વિધવા વિવાહ અને પુનર્લગ્નો તેમજ આંતરજ્ઞાતીય લગ્નો વધવા માંડ્યા… પણ કેટલીક વધુ છૂટોને લીધે બળાત્કારના પ્રસંગો વધવા માંડ્યા…. બીભત્સ ફિલ્મો તથા તેવા સાહિત્યના પ્રચારથી મૈત્રી કરાર, વેશ્યાગમનના પ્રસંગો પણ બનતા ગયા. બ્લેકમેઈલિંગ તથા અપહરણના પ્રસંગો વધતા ગયા.

રાજકીય મૂલ્યો એટલે પારસ્પરિક વિશ્વાસ અને ભાઈચારાથી બે દેશની પ્રજા રહે. જૂના મૂલ્યોમાં રાજનીતિ જેવી કોઈક નીતિનું અસ્તિત્વ હતું. દૂતને દેવ મનાતો. શરણે આવેલ રાજાને માન તથા રક્ષણ મળતું. યુદ્ધના પ્રસંગોએ શંખનાદ પહેલા થતો, સાંજ પડે યુદ્ધ બંધ થતું.

આજે બે દેશની પ્રજા એકમેકને સદા અવિશ્વાસની નજરે જોતી હોય છે. યુદ્ધનો કોઈ સમય જ નહીં, દૂતના સ્વાંગમાં જ દુશ્મનો આવે, યુદ્ધનિશાન સિવાયની પબ્લિક પણ વિમાની હુમલાનો ભોગ બની શકે. વિશ્વશાંતિ સમિતિઓ યુદ્ધ પુરા થયા પછી રચાય. એક વિશ્વ સત્તા એક દેશને તેના સંરક્ષણ માટે શસ્ત્રો પૂરા પાડે તે જ રીતે તેના વિરોધી દેશને પણ સંરક્ષણ માટે શસ્ત્ર પુરા પાડે… જેથી બંને લડે પણ તેમનું તરભાણું ભરે.

આ બધા મૂલ્યો ભેગા થઈને એક યા બીજા પ્રકારે પ્રજાકીય મૂલ્યો બને છે. દક્ષિણ આફ્રિકાની કેટલીક પ્રજા નગ્ન જ રહેતી હોય કે… કોઈ ફ્રેંચ પુરુષ કોઈ સ્ત્રીને ચુંબનથી અભિવાદિત કરતો હોય તો તે દેશ પૂરતા તે મૂલ્યો સાચા છે. આ મૂલ્યો જૂના કે નવા તે રીતે બનતા હોય છે. તેથી વ્યક્તિગત મૂલ્યોની જેમ પ્રજાકીય મૂલ્યો વિશે પણ ચર્ચા અસ્થાને જ રહેશે….

ચાલો, મૂલ્યો વિશે ચર્ચા કર્યા પછી આ મૂલ્યો મારી દ્રષ્ટિએ કેવા છે તેની ચર્ચા કરીએ.

નવા અને જૂના મૂલ્યોનો સંઘર્ષ પરિવર્તનશીલ કુદરતને કારણે છે. એકકોષીય જીવોમાંથી કુદરતે કોટિ કોટિ બહુકોષી જીવો પેદા કર્યા… જળચરમાંથી સ્થળચર થયા… વાનરમાંથી નર થયા…. જૂના મૂલ્યો જૂના એટલા માટે થયા કારણ કે નવી મૂલ્યોએ તેમનું અસ્તિત્વ બતાવ્યું. પુરાણ કાળમાં પણ આ મૂલ્યોનું અસ્તિત્વ હતું જ 

દ્યુતને ભારતીય સંસ્કૃતિ અનિષ્ટ કહેતી હતી. તેનાથી પોતાનો તથા સ્વજનોનો વિનાશ થાય છે. તેમ પુરાણકાળમાં પણ મનાતું હતું. તે સમયે યુધિષ્ઠિરને મામા શકુની તથા દુર્યોધન… દ્યુત તો રમત છે. રાજાઓ રમતથી ડરતા નથી એમ કહીને દ્યુત રમવા પ્રેરે છે. દ્યુતને યુધિષ્ઠિર નવું મૂલ્ય માની બેઠા જેને કારણે મહાભારતના યુદ્ધનો જન્મ થયો. અને દ્રૌપદીએ પણ કૃષ્ણને કહેવું પડ્યું.

‘પાર્થને કહો ચડાવે બાણ….હવે તો યુદ્ધ એ જ કલ્યાણ….’

જૂના મૂલ્યોને ટેકે રાજા આદર્શ હોવા જોઈએ. પ્રજાની નાનકડી દરેક ફરિયાદનો નિકાલ થવો જોઈએ, તેઓમાં રાજા પ્રત્યે કોઈ દુર્ભાવના ન હોવી જોઈએ. એવી માન્યતાથી પ્રેરાઈ જઈને ધોબીની નાનકડી તુચ્છ વાતમાં (અલબત્ત આપણી નવી પેઢીની દ્રષ્ટિએ) આવી જઈને પોતાની પ્રિય પત્ની અને આદર્શ સતી સ્ત્રીનો ત્યાગ કરે છે એ જ શ્રી રામને એમના જ બે સંતાનો લવ અને કુશ (નવી પેઢીના પ્રતિનિધિ) કહે છે સીતા વિના તમારી રામાયણ અધુરી રહેશે…. સીતા ત્યાગ એ તમારું ખોટું કદમ છે. 

મહાભિનિષ્ક્રમણ અનુભવતા સિદ્ધાર્થને તો જરા જુઓ… પત્ની યશોમતી અને પુત્ર રાહુલને છોડતા ખચકાટ થાય છે, પરંતુ માનવ જરા, રોગ, શોક અને મૃત્યુ  જેવા વિષમ દુ:ખોમાં પીડાય છે તેને મુક્ત કરાવવા જવું જ પડશે…. અને નવા મૂલ્યો શોધતા ભગવાન બુદ્ધના શબ્દો :

‘તારી વીણાના તાર તું એટલા ન કસ કે તે તૂટી જાય,

અને તેને એટલા ઢીલા ન છોડ કે તેમાંથી સૂર જ ન નીકળે.’

નવા મૂલ્યો અને જૂના મૂલ્યોને હું ઉપરોક્ત કથનાનુસાર મૂલવું છું. જૂનું એટલું સારું અને નવું એટલું ખરાબ… અથવા તો જૂનું એટલું ખરાબ અને નવું એટલું સારું આ બંને વલણો મારા મતે અંતિમવાદી વલણો છે

ઘણી વખત અનુભવીઓના અનુભવના નિચોડમાંથી જન્મેલા જૂના મૂલ્યો ઘણાં કિંમતી  હોય છે. તેના સ્વીકારથી લાભ અને અનાદરથી નુકસાન થતું હોય છે. અલબત્ત આનો અર્થ એવો નથી થતો કે જૂનું બધું સારું જ છે. અને નવું તેટલું નરસું જ છે. કોઈપણ મૂલ્યનો સ્વીકાર કે અસ્વીકાર ફક્ત તેમને અનુભવની એરણ ઉપરથી પસાર કર્યા પછી જ થાય. અનુભવની એરણ તેને નિષ્ફળ બનાવે તે મૂલ્યોનો અસ્વીકાર જ કરાય અને એ  એરણ તેને સફળ બનાવે તે મૂલ્ય જરૂર સ્વીકારાય.

ગાંધીજીએ આમ જ કર્યું હતું. તેમના સત્યના પ્રયોગો, દરેકે દરેક પ્રસંગોમાં તે અનુભવથી જ શીખતા હતા. તેમના વધુ અભ્યાસ અર્થે  પરદેશાગમન વખતે માંસ મદિરા ત્યાગ અને પરસ્ત્રી માત સમાનના નિયમને ઘણા લોકોએ હસી નાખેલ… કે બ્રિટન પહોંચતા જ હારી જશે. એના વિના ચાલે જ નહીં… પણ ત્યાં પહોંચ્યા બાદ એવી એમને કોઈ જરૂર જ લાગી નહીં.

તેમના સમયનું એક નવું મૂલ્ય હતું. વિદેશી માલ સામાનની હોળી. એ આજનું જૂનું મૂલ્ય છે. આજના નવા મૂલ્યો પ્રમાણે … ઇમ્પોર્ટેડ વસ્તુ હોવી એ સ્ટૅટસ સિમ્બોલ ગણાય છે. એ ઇમ્પોર્ટેડ વસ્તુ દેશના વિકાસમાં કેટલો મોટો વિક્ષેપ પાડે છે. તેની ક્યાં ખબર છે? મોજશોખની ઇમ્પોર્ટેડ વસ્તુઓ દ્વારા ખેંચાઈ ગયેલું કેટલું વિદેશી હૂંડિયામણ…. વિકાસોન્મુખી જ્ઞાન મેળવવા કેટલા તેજસ્વી વિદ્યાર્થીઓને ઉપયોગી નીવડત… 

અત્રે એક મૂલ્ય વિશે વિચારવું અસ્થાને નહીં ગણાય… અને તે છે ‘સગવડિયું મૂલ્ય’ આપણને ફાયદો થાય તે મૂલ્ય સાચું… બીજું બધું ખોટું… જેમ કે બે દીકરીને દહેજ ન દેવું પડે તે માટે આંતરજ્ઞાતીય લગ્ન કરાવતો બાપ દીકરા માટે દહેજની આશા રાખે. ‘કટકી’, ભાવવધારો, કાળાબજાર… આ બધા સગવડીયા મૂલ્યોનો હું સખત વિરોધી છું. મારા મતે તે નપૂંસકીય વલણ છે. જ્યાં લડી શકાતું નથી ત્યાં ચૂપ અને જે લડી શકવાનો નથી તેને દાબી દો. સરકારી પગારમાં ઘરખર્ચ ચલાવી શકવાની અશક્યતાઓનો તેમનો બોલ વેપારી બને… વેપારી એ કટકી અને પડીકા કાઢવાનો ક્યાંથી? અંતે કોઈક તો ભોગ બને જ છે.

ગાંધીજીના સત્યાગ્રહના શસ્ત્રને આ સગવડીયા મૂલ્યોએ કેટલું હલકું બનાવી દીધું છે તેનાથી તો આપણે વાકેફ છીએ જ… દેશ જ્યારે કોમવાદના હુલ્લડોમાં ફસાયો હતો ત્યારે તેની નૈતિક જવાબદારી પોતાના ઉપર લઈને પ્રાયશ્ચિતરૂપે ઉપવાસ કરતા હતા… જ્યારે આજે એ શસ્ત્ર પગાર વધારવા, અનૈતિક દબાણ લાવવા માટે વપરાય છે.

વાતનું સમાપન કરતાં લખું કે નવા અને જૂના મૂલ્યોને અનુભવની એરણ પર ચકાસીને જ સ્વીકારવા જોઇએ. જૂના તેટલા ખોટા અને નવા એટલા સારા કે તેથી વિરુદ્ધ કોઈપણ અંતિમવાદી વલણમાં હું નથી માનતો. સાથે સાથે સગવડોથી મૂલ્યોની હું હિમાયત પણ નથી કરતો.

મારી દ્રષ્ટિએ આવા અનુભવની એરણે સફળ નીવડેલા કેટલાક સનાતન મૂલ્યો છે. જે સમય જતા નિર્વિવાદ સાબિત થયેલા છે તે મૂલ્યો ઉપર જ સમાજ ટકી શકે તેમ છે. અને તે છે સત્ય.… અહિંસા… અપરિગ્રહ… પ્રેમ… સદભાવ અને કરુણા… ઈસુ ખ્રિસ્ત, સોક્રેટિસ, ભગવાન બુદ્ધ, મહાવીર, મહંમદ પયગંબર અને કૃષ્ણની ગીતાએ પણ આમ જ કહ્યું છે. સમય બદલાય છે…. સંજોગો બદલાય છે… પણ આ મૂલ્યો બદલાતા નથી… તેઓ સનાતન છે તેને આપણે સ્વીકારી લઈએ… અસ્તુ…

photo courtsey: divyabhaskar.co.in

પ્રમાણિકતાથી કાર્ય કરો

જૈન મુનિ વિજય રામચંદ્રસુરીનું વ્યાખ્યાન ચાલી રહ્યું હતું. તેમણે કહ્યું- જે કામ કરતા તમને તમારો આત્મા ડંખતો હોય તે કામ ન કરો. જે કામ તમારી સાથે કોઈ કરે અને તમને ન ગમે તે કામ ન કરો. પ્રમાણિકતાથી કાર્ય કરો. વક્તામાંથી પ્રતિભાવ આવ્યો. આજના સમયમાં અપ્રમાણિક કાર્યોમાં કયું સારુ અને કયું ખરાબ એ શોધીને સારુ અપ્રમાણિક કાર્ય કરવું પડે તેમ છે, કારણ કે પ્રમાણિક કાર્ય કરવાથી કમાઈ શકાય તેમ તો રહ્યું જ નથી.  

જ્યાં જુઓ ત્યાં અપ્રમાણિકતા દેખાઈ રહી છે. રિક્ષાના મીટરનું ભાડું બે રૂપિયા પાંત્રીસ પૈસા થયું હોય તો અઢી કે ત્રણ રૂપિયા માગશે, નહીંતર છુટા પૈસા આપો ની વાત થશે. નવ રૂપિયા ને સાઈઠ પૈસાની બસની ટિકિટનું ભાડું હોય તો દસ રૂપિયા જ ગણવાના, કારણકે ચાલીસ પૈસા છૂટા તો ક્યાંથી હોય? આઠ વાગ્યે ઑફિસમાં આવવાનો સમય હોય તો સવા આઠે આવવાનું, છૂટવાનો સમય ચાર વાગ્યાનો હોય અને સાડાત્રણે જોઇએ તો ટેબલ ઉપરના ચોપડા બંધ હોય… વચમાં લંચબ્રેક તો ત્રીસ મિનિટને બદલે પિસ્તાલીસ મિનિટ ભોગવાઈ જ હોય…  

એંડ્ર્યુ કાર્નગીની ઑફિસમાં એક નાનો ક્લાર્ક. ઑફિસ પૂરી થયા પછી પણ ટેબલ ઉપર બેઠો હતો. સંજોગોવશાત એંડ્ર્યુ કોર્નગીને એક પેન્સિલની જરૂર પડી – બેલ મારી અને તેની નજર ઘડિયાળ પર ગઈ -

 પછી થયું કે અત્યારે તો કોઈજ નહીં હોય એમ વિચારીને જાતે ઊભો થઈને લેવા જતો હતો ત્યાં પેલા ક્લાર્કે ચેમ્બરનો દરવાજો ખોલ્યો. એંડ્ર્યુ કોર્નગીને નવાઈ તો લાગી અને પૂછયું – ‘તમે હજી અહીં છો?’ પેલા ક્લાર્કે જવાબ આપ્યો ‘મને થયું આપ હજી ચેમ્બરમાં છો – આપને કંઈક જરૂર પડશે તેમ માનીને હું રોકાયો કહો શું કામ હતું?’ એંડ્ર્યુએ કહ્યું ‘મને પેન્સિલ આપી શકશો ?’ ‘જરૂરથી સાહેબ’  કહીને સસ્મિત વદને તેણે લાવી આપી. ત્યાર પછીના છ મહિનાના ટૂંકા ગાળામાં જ પ્રમોશન મેળવીને અંગત સલાહકાર બની ગયો.  

પ્રમાણિકતા એ ચલણમાં ચાલતો રોકડો રણકતો રૂપિયો છે. તે સફળતા જરૂર અપાવે છે. લાંબાગાળાની પણ તેની પરખ તરત જ થઈ જાય છે. અને જે એને પારખી લે છે તે તેની નોંધ કર્યા સિવાય રહેતો નથી. એ જ વસ્તુ અપ્રમાણિકતા માટે પણ સાચી છે તે ક્વચિત ટૂંકાગાળાની સફળતા જરૂર અપાવે છે, પરંતુ લાંબે ગાળે તને કડડભૂસ થતા વાર લાગતી નથી  

એમનું નામ શાંતિલાલ. કરમચંદ. ભરુચ પાસે નિકોરા એમનું વતન. એમનો વિકાસ થવાની બાબતમાં એક નાનકડી ચાર આની કામ કરી ગયેલ. ૧૯૪૦ના સમયમાં પેટિયું રળવા મુંબઈ દોરી- લોટા સાથે પહોંચેલા. ભાગ્યું તૂટ્યું અંગ્રેજી બોલતા આવડે પણ કોઈ કામ કરવામાં નાનમ નહીં, અને પડ્યો બોલ ઉઠાવી લેવામાં પ્રમાણિક.  

ડોકયાર્ડ ઉપર નવી નોકરી મળી. કૅપ્ટન જોન ભારે ચોક્કસ, પરીક્ષા કરવામાં ભારે ઉસ્તાદ. શરૂ શરૂમાં ડોકયાર્ડ પરના જહાજ સાફ કરવાનું કામ તે સમયમાં સોંપાયેલું અને સૌથી છેલ્લી કૅબિન કૅપ્ટન જોનની સાફ કરવાની. જ્યારે તે કૅબિનમાં દાખલ થયા ત્યારે તે કૅબિનમાં કોઈ હતું નહીં. કૅબિન સાફ કરતાં કરતાં પલંગ નીચે ચાર આની  પડેલી મળી. કૅબિન સાફ કરીને ચાર આની પલંગ ઉપર મૂકી દીધી. પછી તો કૅબિનમાંથી દરરોજ કંઈક મળે. પણ દરરોજ તે એની યોગ્ય જગ્યાએ ગોઠવાઈ જાય.  

કૅપ્ટન જોન આમ એમની વારંવાર લાલચો આપીને પરીક્ષા જ કરતા હતા. પરંતુ શાંતિલાલને તો એમના દાદાની વાત ઉપર પૂરો ભરોસો હતો. તેમના દાદા કહેતા, કોઈનો એક ઘઉંનો દાણો પણ હરામનો આપણે ત્યાં આવે તો તે તો જાય પણ સાથે ઘરના પણ બે દાણા લેતો જાય – તેથી જ્યાં સુધી તે નોકરી પર રહ્યાં ત્યાં સુધી કૅબિનમાંથી કશું ગયેલ નહીં. શીપ છૂટવાનો દિવસ આવ્યો ત્યારે કૅપ્ટન જોને શાંતિલાલને સાથે આવવા પૂછ્યું, અને શાંતિલાલ તૈયાર થઈ ગયા. બે વર્ષે શીપ પાછુ આવ્યું  ત્યાં સુધીમાં નેવીગેશનનું ઘણું બધું શીખીને આવ્યા હતા. કેપ્ટન જોને પોતાની નેવીગેશન કંપનીમાં ભાગીદારી આપી ત્યારે કહેલું “શાંતિલાલ – આ તારો ચાર આની ભાગ – તને તારા પહેલા દિવસની ચાર આની પાછી મૂકવાની પ્રમાણિકતાનો છે, સમજ્યો ?”  

પ્રમાણિકતાના સમયમાં જેમ અપ્રમાણિક બનવું અઘરું છે તેમ અપ્રમાણિકતાના જમાનામાં પ્રમાણિક બનવું અઘરું છે. પ્રમાણિક માણસ જ્યાં ને ત્યાં ટીકાને પાત્ર બનતો હોય છે. બાઘો છે, કોમન સેન્સ નથી તેવી તેના વિશે વાતો થતી હોય છે. તેથી વિજય રામચંદ્રસુરી મહારાજે તેમને જવાબમાં કહ્યું – “જો તમે તમારી અપેક્ષાઓને અને ઇચ્છાઓને કાબૂમાં રાખી શકશો તો પ્રામાણિક જરૂર થઈ શકાશે પણ મારી પાસે હજી સ્કૂટર છે – ગાડી લાવવી છે. બંગલો કરવો છે, તેમાં રંગીન ટીવી લાવવું છે, ફ્રીજ લાવવું છે, જેવી અપેક્ષાઓના વાઘને લોહી ચખાડતા જશો, તો પ્રામાણિક નહીં થઈ શકો, અને પછી શું થશે તે ખબર છે?  

શ્રોતાનો જવાબ નકારમાં સાંભળીને મહારાજે કહ્યું – “હાઈ બીપી, હાર્ટ એટેક, એસીડીટી, ઇન્ક્મટેક્સની રેડ, સેલ્ટેક્ષની મુદ્દતો, છોકરો કુસંસ્કારી નીક્ળ્યો, છોકરીનું નામ બગડી ગયું….. હવે તમારે જ નિર્ણય કરવાનો તમારે શું કરવાનું બરાબરને?”  

પ્રમાણિક બનો. લાંબાગાળાની સફળતા મેળવો, અપ્રમાણિક બનો લાંબાગાળાની નિષ્ફળતા સહો.     

જૈન સ્તવન :

“ KNOWINGLY OR UNKONOWLING IF  WE HAVE HURT U IN ANY WAYS BY OUR ACTION,

OUR TALK OR OUR THOUGHT, WE HEARTLY BEG FOR YOUR FORGIVENESS.
 
“ MICHHAMI DUKKADAM “
 

KHAMEMI SAVVE JIVA:- I forgive all the living beings
SAVVE JIVA KHAMANTU :- May I seek pardon from all the  living beings
MITTI ME SAVVA BHUTESU :- I am friendly towards all the living beings
VERAM MAJJHAM NA KENVI :- And seek enmity with none
     
 
MEANING:I forgive (from the bottom of my heart without any reservation) all living beings (who may have caused me any pain and suffering either in this life or previous lives), and I beg (again from the bottom of my heart without any reservation) for the forgiveness from all living beings (no matter how small or big to whom I may have caused pain and suffering in this life or previous lives, knowingly or unknowingly, mentally, verbally or physically, or if I have asked or encouraged someone else to carry out such activities). (Let all creatures know that) I have a friendship with everybody and I have no revenge (animosity or enmity) toward anybody .
“MICHHA  MI  DUKKADAM”
(I BEG YOUR FORGIVENESS.)